Το Πάσχα αποτελεί χαρμόσυνη γιορτή εκτός διατροφικής ρουτίνας, και κατά βάση δεν επιδρά σημαντικά στον διατροφικό στόχο κάποιου αφού “χάνεται” στις 365 μέρες του χρόνου, ωστόσο ενέχει:

• υπέρμετρη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών λόγω κρεατοφαγίας
• κατανάλωση αλκοόλ
• γλυκά στο Πασχαλινό τραπέζι, ή και πολλές φορές την ημέρα
• μειωμένη φυσική δραστηριότητα, αφού εύλογα γευματίζουμε και κοινωνικοποιούμαστε καθιστοί στο τραπέζι, απέχοντας από την συνήθη καθημερινή κινητικότητα στα πλαίσια της εργασίας και των υποχρεώσεων.

Δεν απασχολεί τόσο η αυξημένη θερμιδική πρόσληψη 2-3 ημερών που μπορεί ολίγον τι να αυξήσει το σωματικό βάρος, όσο η απότομη μετάβαση σε τούτα τα λουκούλεια γεύματα από τη νηστεία, που δύναται να οδηγήσει σε:

• Δυσφορία και γαστρεντερικές διαταραχές
• Αυξημένη γλυκόζη (σάκχαρο) αίματος
• Αυξημένη χοληστερόλη
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση (υπέρταση)

ιδίως εάν το άτομο έχει ήδη εγκαθιδρυμένα προβλήματα υγείας, υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία. Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικές διατροφικές λύσεις που διασφαλίζουν για εμάς ένα χαρούμενο Πάσχα δίχως τύψεις (guilt-free Easter).

 Τι να φάω τις ημέρες του Πάσχα;

Προκειμένου να μη χαθεί ο διατροφικός έλεγχος εις βάρος της υγείας και ευζωίας σας, έχετε τα ακόλουθα κατά νου:

Το διατροφικό πρόβλημα το Πάσχα δεν έγκειται στη μαγειρίτσα ή στο ψητό κρέας, αλλά στο σύνολο που συνιστούν η υπερκατανάλωση κόκκινου κρέατος και γλυκών και αλκοόλ στο Πασχαλινό γεύμα, συνεπώς η αυξημένη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών και ζάχαρης σε ένα γεύμα και συνήθως σε διαδοχικά τραπέζια και επισκέψεις εντός 2-3 ημερών. Συν η μαγειρίτσα το βράδυ της Ανάστασης. Και όλα αυτά σε συνδυασμό με μειωμένη κινητικότητα αφού ξεκουραζόμαστε σε άδεια και κοινωνικοποιούμαστε στο Πασχαλινό τραπέζι. Σπάστε αυτό το εκρηκτικό σύνολο όπου είναι εφικτό, με τους ακόλουθους τρόπους:

• Απολαύστε ένα μεσαίο πιάτο μαγειρίτσα μεταμεσονυκτίως, εφόσον επιθυμείτε για τη γεύση και την παράδοση, παραλείποντας τυπικά συνοδευτικά όπως τυρί ή κόκκινο αυγό που μπορείτε να γευτείτε το επόμενο πρωί της Κυριακής του Πάσχα.
• Στο Πασχαλινό γεύμα ξεκινήστε με τη σαλάτα. Σερβίριστείτε στο πιάτο σας από τα εδέσματα, αποφεύγοντας την κατανάλωση φαγητού απευθείας από τις πιατέλες.
• Αφαιρέστε το ορατό λίπος από τα κρεατικά, ή την πέτσα από το κοτόπουλο.
• Τοποθετήστε το γλυκό το απόγευμα, δηλαδή σε μια χρονική απόσταση από το κυρίως γεύμα.
• Επιλέξτε 1 ποτήρι κρασί με το γεύμα σας, που περιέχει αντιοξειδωτικά συστατικά (ρεσβερατρόλη), και πίνετε άφθονο νερό παράλληλα και καθόλη τη διάρκεια της κάθε ημέρας.

Επίσης:

• Κόκκινα αυγά: Για να μην καταλήξετε με υπερβολική ποσότητα κόκκινων αυγών την Τρίτη ημέρα του Πάσχα, τα οποία και θα βαρεθείτε να τρώτε και είναι επίσης πιθανό να σας χαλάσουν, βάψτε έναν μικρό έως μέτριο αριθμό για να τσουγκρίσετε και να φάτε ευχάριστα ως οικογένεια από την Κυριακή του Πάσχα και έπειτα, μέσα σε πολύχρωμες σαλάτες, στο πρωινό ή στην τορτίγια ολικής που θα ετοιμάσετε για τη δουλειά.
• Μη ξεχνάτε τα φρούτα. Μια φέτα τσουρέκι με ένα φρέσκο φρούτο είναι μια χαρά για πρωινό.
• Κινηθείτε το μέγιστο δυνατό, αναμεταξύ των γευμάτων και όχι εις βάρος της ξεκούρασης σας. Έρευνες δείχνουν πως ακόμη και το ολιγόλεπτο περπάτημα έχει ευεργετική επίδραση στο μεταγευματικό σάκχαρο. Εν ολίγοις, η κάθε κίνηση μετράει.

Τι να φάω μετά τα διαδοχικά Πασχαλινά γεύματα;

Την εβδομάδα της Διακαινησίμου είναι σημαντικό να επανέλθουν άμεσα στη διατροφή σας τα όσπρια, τα ψάρια και τα θαλασσινά, παράλληλα με άφθονα λαχανικά και φρούτα, αλλά και πηγές προβιοτικών όπως είναι το κεφίρ και το γιαούρτι που δρουν ευεργετικά στο έντερο. Συνεπώς δώστε σαφή προτεραιότητα σε αυτές τις τροφές, ενώ το κόκκινο κρέας ή κοτόπουλο θα ακολουθήσει και πάλι. Μη διστάσετε να καταφύγετε σε διατροφολόγο για τη διατροφική μέριμνα της υγείας σας, κάνοντας μια νέα αρχή.

Πηγές:

• Buffey et al. (2022) The acute effects of interrupting prolonged sitting time in adults with standing and light-intensity walking on biomarkers of cardiometabolic health in adults: A systematic review and meta-analysis. Sports Med, 52 (8): 1765-1787.
• Mayo Clinic Health System – 6 steps to enjoy Easter while managing weight
• The University of Queensland, Australia – Your guide to a guilt-free Easter

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος

The post Τι να φάω το Πάσχα; appeared first on Nous Nutrition and Health.

Οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής επιτάσσουν διαχείριση προτεραιότητων στον ελάχιστο διαθέσιμο χρόνο. Συνήθεις προτεραιότητες αποτελούν τα παιδιά, η εργασία, η καθαριότητα και η σίτιση, ενώ σημαντικές προτεραιότητες που συχνά παραγκωνίζονται, είναι ο ύπνος (sleep) και μια πιο υγιεινή διατροφή για καλύτερη υγεία.

Η αλλαγή των εποχών ή η υπερκατανάλωση τροφής σε διαδοχικούς εορτασμούς, τριήμερα ή κοινωνικές περιστάσεις, καθιστά λογικό να επιδιώκετε τη βελτίωση της διατροφής σας σε συγκεκριμένες περιόδους του χρόνου, όπως για παράδειγμα πριν το καλοκαίρι δηλαδή την άνοιξη, ή μετά τις γιορτές του Πάσχα, των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Ταυτόχρονα, η υγεία δεν έχει εποχή, απασχολεί και χρίζει μέριμνας ανά πάσα στιγμή, και εάν κλονιστεί συνεπάγεται συν τις άλλοις πολύ μεγαλύτερο κόστος από ότι η παρακολούθηση από διαιτολόγο-διατροφολόγο.

Όταν η διατροφική σας στοχοθεσία τοποθετείται ημέρα Δευτέρα ή μετά το Πάσχα ή με τη νέα χρονιά ή αργότερα, ενόσω μάλιστα υφίστανται θέματα υγείας που χρήζουν αντιμετώπισης, όπως χοληστερίνη και υπέρταση, σάκχαρο και διαβήτης, θυρεοειδής ή ευερέθιστο έντερο, βουλιμία ή συναισθηματική υπερφαγία, ο στόχος σας για αλλαγή στη διατροφή φεύγει από το φάσμα των προτεραιοτήτων σας και ξεχνιέται. Όμως:

• Αργότερα τα συμπτώματα που σήμερα βιώνετε, θα πολλαπλασιαστούν εγκαθιδρύοντας πιθανώς μια παθογένεια που θα μπορούσε να είχε προληφθεί.
• Αργότερα το σώμα σας θα έχει μεγαλύτερη ηλικία, πιο αργό μεταβολισμό, και ως εκ τούτου θα δυσκολευτεί περισσότερο στην επίτευξη του στόχου.
• Αργότερα και πάλι θα υπάρχουν πάσης φύσεως προβλήματα, άγχος και άλλες προτεραιότητες.
• Αργότερα το φαγητό θα έχει κρυώσει, οι άνθρωποι αλλάζουν και χάνεται το ενδιαφέρον.

 Συνεδρία διατροφής: Πώς επιτυγχάνεται η βελτίωση

Στην κατεύθυνση βελτίωσης των διατροφικών συνηθειών, της υγείας, του βάρους ή/και της σύστασης του σώματος:

Η πιο σημαντική διατροφική συνεδρία για τον/την διαιτολόγο-διατροφολόγο είναι η 1η, καθώς είναι υψίστης σημασίας να πλησιάσει τις γευστικές προτιμήσεις του πελάτη ή ασθενή, τη διατροφική και ψυχολογική πραγματικότητα αυτού το μέγιστο δυνατό, από την αρχή με το πρώτο διαιτολόγιο, πάντοτε με επιλογές και με την ευελιξία που το άτομο επιθυμεί. Η πρώτη γνωριμία με τον πελάτη ή ασθενή δεν είναι μια πρώτη κοινωνική γνωριμία, αλλά αποτελεί την πρώτη ουσιαστική γνωριμία του διαιτώμενου με το σώμα του μέσα από μετρήσεις όπως η ανάλυση σύστασης σώματος (λιπομέτρηση), και την πολύτιμη ευκαιρία για επικοινωνία του προγράμματος, των προσωπικών ή/και οικογενειακών διατροφικών συνηθειών και γευστικών προτιμήσεων στον/στην διαιτολόγο-διατροφολόγο προκειμένου να ληφθούν υπόψη.

Η πιο σημαντική διατροφική συνεδρία για τον πελάτη είναι η 2η, καθώς έχει γίνει η διατροφική αρχή οπότε στη δεύτερη συνεδρία επιτελούνται οι πρώτες αναπροσαρμογές, ο πρώτος εμπλουτισμός του διαιτολογίου και, το σημαντικότερο, η πρώτη ουσιώδης διατροφική εκπαίδευση όπου το άτομο αντιλαμβάνεται περίτρανα γιατί το διαιτολόγιό του είναι ισορροπημένο, τι σημαίνει αυτό σε σύγκριση με το τι έκανε πριν με τη διατροφή του, και πώς θα φτάσει στον στόχο του πιο εύκολα, σωστά και γρήγορα.

Η αξία της δέκατης ή πολλοστής επίσκεψης διαφαίνεται στη δύναμη της εγκαθίδρυσης μιας υγιούς διατροφικής συμπεριφοράς και ενός πολλαπλώς βελτιωμένου τρόπου ζωής, δίχως απαγορεύεται αλλά με τρόπο προσαρμοσμένο στο άτομο – μια διατροφική συμπεριφορά που πλέον ηθελημένα γίνεται κτήμα και επουδενί δεν ήτο μια προσωρινή διαδικασία με στερήσεις. Η τροποποίηση της διατροφικής συμπεριφοράς δεν επιτελείται εν μία νυκτί, αλλά επιτυγχάνεται σταδιακά με τα κατάλληλα εργαλεία βάσει του βαθμού ετοιμότητας του ατόμου, και η αλλαγή παγιώνεται σε βάθος 6 μηνών σύμφωνα με το Διαθεωρητικό Μοντέλο Αλλαγής της Συμπεριφοράς (Transtheoretical Model of Change) που έχει εφαρμογή και στην αλλαγή της διατροφικής συμπεριφοράς.

Εάν ακολουθείτε τις διατροφικές συνήθειες των influencers που διαθέτουν μηδαμινή διαπίστευση και ανύπαρκτες ή λανθασμένες ή ελλιπείς γνώσεις διατροφής, εάν τηρείτε διαιτολόγια-κόπιες έντυπων ή online περιοδικών και φίλων, εάν μετράτε θερμίδες, τότε ταλαιπωρείτε τον εαυτό σας και δυσχεραίνετε και την υγεία σας.

• Το μέτρημα των θερμίδων δε θα σας βοηθήσει να ελέγξετε το βάρος σας, παρά θα αποκλείσει πολυθερμιδικές τροφές με μεγάλη όμως θρεπτική αξία που συμβάλλουν στον κορεσμό και στην καλή θρέψη, και συνεπώς αξίζουν να αποτελούν κομμάτι της διατροφής σας.
• Η ενοχοποίηση των υδατανθράκων δε θα σας οδηγήσει στον διατροφικό σας στόχο, παρά θα διαταράξει την ισορροπία της διατροφής σας καθώς οι υδατάνθρακες αποτελούν απαραίτητο καύσιμο του οργανισμού και επίσης δεν είναι όλοι ίδιοι.
• Η ενοχοποίηση του συνόλου των λιπαρών οξέων και ο εν γένει περιορισμός αυτών δε θα σας βοηθήσει στη βελτίωση του λιπιδαιμικού σας προφίλ.
• Η υπέρμετρη κατανάλωση πρωτεϊνης δε θα οδηγήσει σε αύξηση της μυϊκής μάζας, ούτε θα σας βοηθήσει στην προπόνηση ή στον αθλητικό σας στόχο.
• Οι χρήσιμες, πρακτικές συμβουλές που βρίσκετε έστω και σε έγκριτες πηγές στο διαδίκτυο ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν επαρκούν ως γνώση για να πετύχετε τον διατροφικό σας στόχο.
• Οι συνεχείς δίαιτες με νότες απαγόρευσης επιφέρουν ψυχολογική πίεση, στερούν την απόλαυση, και ενισχύουν την αποτυχία και την μονίμως κακή εικόνα σώματος.

Η ενοχοποίηση ή, στον αντίποδα, η θεοποίηση ορισμένων τροφών (good or bad foods) ή ενεργειακών υποστρωμάτων εις βάρος της ισορροπίας αυτών, δε συνάδει με τη σωστή θρέψη και την ποιότητα ζωής, την ευτυχία και την αυτοεκτίμηση του ατόμου, ούτε συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου του, αλλά δημιουργεί πίεση και ενοχές, στεναχώρια και εκνευρισμό. Μην επιχειρείτε να κάνετε τη δουλειά του διατροφολόγου, συμβουλευτείτε τον.

Πηγές:

• British Heart Foundation – Why there’s no such thing as “good” or “bad” foods
• Mahan, L. Kathleen., Escott-Stump Sylvia., Raymond, Janice L. Krause, Marie V., eds. Krause’s Food & The Nutrition Care Process. 13th ed. St. Louis, MO. Elsevier/Saunders, 2012.
• National Geographic magazine (Aug 2018): While we sleep, our mind goes on an amazing journey.
• Spencer et al. (2007) The transtheoretical model as applied to dietary behaviour and outcomes. Nutr Res Rev, 20 (1): 46-73.
• Raihan and Cogburn (2023) Stages of Change Theory

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος

The post Κάνε την αρχή με διατροφή appeared first on Nous Nutrition and Health.

Η λευκίνη, η ισολευκίνη και η βαλίνη είναι απαραίτητα αμινοξέα που προσλαμβάνονται από τη διατροφή και ονομάζονται αμινοξέα διακλαδισμένης αλυσίδας (BCAA). Πιστεύεται ότι τα BCAA είναι θρεπτικά συστατικά απαραίτητα για τη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία των κυττάρων και των οργανισμών. Τα BCAA χρησιμοποιούνται ευρέως ως διαιτητικά συμπληρώματα για την ενίσχυση της μυϊκής ανάπτυξης και τη βελτίωση της απόδοσης κατά την άσκηση. Η βαλίνη είναι ένα μη πολικό (υδρόφοβο) αμινοξύ  και έχει γλυκογονικές ιδιότητες. Η ισολευκίνη είναι ένα υδρόφοβο αμινοξύ και θεωρείται τόσο γλυκογονική όσο και κετογονική ουσία. Τέλος, η λευκίνη είναι και αυτή ένα υδρόφοβο αμινοξύ και έχει καθαρά κετογονικές ιδιότητες.

Μεταβολικός ρόλος

Ο καταβολισμός των περισσότερων αμινοξέων συμβαίνει κυρίως στο συκώτι. Αντίθετα, ο καταβολισμός των BCAA συμβαίνει κυρίως στην καρδιά, τον εγκέφαλο, τους σκελετικούς μύες και τα νεφρά. Αυτό συμβαίνει διότι στο ήπαρ είναι χαμηλή η δραστηριότητας της τρανσφεράσης των αμινοξέων διακλαδισμένης αλυσίδας (BCAT), που είναι το πρώτο ένζυμο στον καταβολισμό των BCAA. Τα BCAA αυξάνονται γρήγορα στη συστηματική κυκλοφορία μετά την πρόσληψη πρωτεΐνης ή συμπληρωμάτων BCAA και είναι άμεσα διαθέσιμα σε εξωηπατικούς ιστούς. Η αρχική θέση του μεγαλύτερου μέρους του καταβολισμού BCAA είναι ο σκελετικός μυς λόγω της υψηλής δραστηριότητας της BCAT. Η πλήρης οξείδωση της βαλίνης παράγει ηλεκτρυλο-CoA, γι’ αυτόν τον λόγο η βαλίνη θεωρείται γλυκογονική. Τα τελικά προϊόντα του καταβολισμού της ισολευκίνης είναι το ηλεκτρυλο-CoA και το ακετυλο-CoA, τα οποία είναι γλυκογονικά και κετογονικά, αντίστοιχα. Η πλήρης οξείδωση της λευκίνης οδηγεί στο σχηματισμό ακετυλο-CoA και ακετοξικού, όπου το ακετοξικό μπορεί να μεταβολιστεί περαιτέρω σε ακετυλο-CoA. Η λευκίνη είναι το μόνο αμινοξύ που οξειδώνεται πλήρως στους μύες για την παραγωγή ενέργειας. Η λευκίνη θεωρείται ένα καθαρά κετογονικό αμινοξύ. Τελικά τα προϊόντα αυτά εισέρχονται στον κύκλο του κιτρικού οξέος

 Διαιτολογικά ευρήματα

Συνιστώμενη Διαιτητική Πρόσληψη (RDA)

Η συνιστώμενη διαιτητική Πρόσληψη (RDA) των BCAA είναι 19 mg/kg/ημέρα ισολευκίνη, 42 mg/kg/ημέρα λευκίνη και 24 mg/kg/ημέρα βαλίνη. Επομένως, τα συμπληρώματα BCAA θα πρέπει να λαμβάνονται σύμφωνα με το RDA

Θετικές δράσεις συμπληρωμάτων BCAA

Η πρόσληψη των αμινοξέων αυτών έχει προταθεί ότι μπορεί να αυξήσει την απόδοση του αθλητή προσφέροντας μια πρόσθετη πηγή ενέργειας προστατεύοντας τη διάσπαση και την καταστροφή των μυϊκών πρωτεϊνών. Επίσης, πιστεύεται ότι η πρόσληψή τους καθυστερεί τον κάματο κατά τα τελευταία στάδια της παρατεταμένης άσκησης.

Μία μετα-ανάλυση έδειξε ότι τα  BCAA δεν έχουν καμία επίδραση στο αίσθημα της κόπωσης κατά την άσκηση. Ωστόσο έχουν θετική επιρροή στις ουσίες κόπωσης ,όπως είναι το γαλακτικό οξύ, σε ουσίες που προκαλούν τον μυϊκό πόνο και σε ενεργειακούς μεταβολίτες. Επιπλέον, τα συμπληρώματα BCAA έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στη γλυκόζη του αίματος, τα ελεύθερα λιπαρά οξέα και την κινάση της κρεατινίνης, αλλά δεν έχουν καμία επιρροή στην LDH. Επομένως, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η κατανάλωση συμπληρωμάτων BCAA μπορεί να διαδραματίσει βοηθητικό ρόλο στη βελτίωση της απόδοσης στην άσκηση.

Τα συμπληρώματα BCAA έχουν θεωρηθεί ότι προάγουν τα αναβολικά μονοπάτια και επομένως μετριάζουν την καχεξία, βοηθούν  στην πρόληψη και τη θεραπεία της ηπατικής εγκεφαλοπάθειας, μειώνουν την κόπωση κατά τη διάρκεια της άσκησης, προάγουν την επούλωση των πληγών και διεγείρουν την παραγωγή ινσουλίνης.

Τα BCAA μεταφέρονται στον εγκέφαλο μέσω του ίδιου φορέα που μεταφέρει τα αρωματικά αμινοξέα (φαινυλαλανίνη, τυροσίνη, τρυπτοφάνη) και ο ανταγωνισμός μεταξύ των BCAA και των αρωματικών αμινοξέων μπορεί να επηρεάσουν τη σύνθεση ορισμένων νευροδιαβιβαστών, κυρίως ντοπαμίνη, νορεπινεφρίνη, και 5-υδροξυτρυπταμίνη (σεροτονίνη). Επομένως, η αύξηση των BCAA στο πλάσμα του αίματος είναι σε θέση να επηρεάσει τα επίπεδα νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο με επιπτώσεις στη συμπεριφορά και την εγκεφαλική λειτουργία. Αυτό το φαινόμενο έχει ιδιαίτερη σημασία σε ασθενείς με κίρρωση του ήπατος, στους οποίους η μειωμένη αναλογία BCAA προς αρωματικών αμινοξέων παίζει ρόλο στην παθογένεση της ηπατικής εγκεφαλοπάθειας.

Η μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων με από του στόματος BCAA μπορεί δυνητικά να βελτιώσει τη λειτουργία του ήπατος και να μειώσει τις κύριες επιπλοκές της κίρρωσης σε ασθενείς με προχωρημένη ηπατική νόσο. Αυτό συνηγορεί και μία έρευνα που εκπονήθηκε σε άτομα με κίρρωση του ήπατος, όπου η χορήγηση συμπληρωμάτων BCAA μείωσε τις επιπλοκές, όπως επίσης και το ποσοστό ενδοηπατικής υποτροπής, συγκριτικά με μία ομάδα ελέγχου που δεν έλαβε συμπληρώματα BCAA. Η συμπληρωματική χορήγηση BCAA φαίνεται λογική σε διαταραχές με μειωμένα επίπεδα BCAA, όπως είναι η κίρρωση του ήπατος, οι διαταραχές του κύκλου της ουρίας και η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

Η θεραπεία με συμπλήρωμα ισολευκίνης σε άτομα με μειωμένη ή ιδανική κατανάλωση θερμίδων, έχει συνδεθεί με βελτιωμένη γλυκόζη νηστείας, ανοχή γλυκόζης και αυξημένη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Επίσης, η κατανάλωση συμπληρώματος λευκίνης βελτίωσε την ευαισθησία στην ινσουλίνη όπως αποδεικνύεται από τη μειωμένη ινσουλίνη νηστείας και το ομοιοστατικό μοντέλο αξιολόγησης της αντίστασης στην ινσουλίνη. Επιπλέον, η λευκίνη βελτίωσε τη λειτουργία των νησιδίων, υποδηλώνοντας ότι η λευκίνη μπορεί να λειτουργεί μέσω πολλαπλών μηχανισμών στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη. Μελέτες έχουν δείξει ότι η λευκίνη μειώνει την όρεξη και μπορεί να μειώσει το σωματικό λίπος.

Με βάση τους μηχανισμούς δράσης τους, τα συμπληρώματα BCAA έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε πολλές νοσογόνες καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από καταβολικές ενέργειες, συμπεριλαμβανομένης της σαρκοπενίας των μυών, του εγκαύματος και των τραυμάτων.

Σε ασθενείς με σοβαρή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, τα συμπληρώματα BCAA συνοδεύονται πάντα με δίαιτες χαμηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες. Αυτή η διατροφική παρέμβαση έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνει την πρωτεϊνουρία σε αυτούς τους ασθενείς.

Αρνητικές αναφορές

Εκτός από τις θετικές αναφορές, υπάρχουν και αρκετές αναφορές που δεν δείχνουν οφέλη από τα συμπληρώματα BCAA. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα πρέπει να έχουν τα ευρήματα των αυξημένων επιπέδων αμμωνίας στο αίμα μετά τη χορήγηση BCAA κατά τη διάρκεια άσκησης, που υποδηλώνει ότι τα συμπληρώματα BCAA μπορεί να ασκήσουν αρνητικές επιπτώσεις στην απόδοση των μυών μέσω της αμμωνίας.

Προηγούμενες έρευνες τεκμηρίωσαν μια σαφή θετική συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων BCAA και της μελλοντικής ανάπτυξης καρκίνου του παγκρέατος σε προοπτικές μελέτες ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρατηρήθηκε μία θετική δοσοεξαρτώμενη σχέση μεταξύ των επιπέδων BCAA και του κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος.

Ωστόσο, η υπερβολική χρήση BCAA για άμεσο κέρδος μυϊκής μάζας μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα BCAA στο πλάσμα είτε τον μεταβολιτών τους στην καρδιά, τα οποία συσχετίζονται θετικά με καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα BCAA προκαλούν υπερβολικό οξειδωτικό στρες με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του μυοκαρδίου. Μία έρευνα όπου χορηγήθηκε μείγμα 2% BCAA σε ποντίκια για 12 εβδομάδες, έδειξε ότι αυξήθηκαν σημαντικά τα BCAA στον καρδιακό ιστό, υποδηλώνοντας συσσώρευση BCAA στην καρδιά. Ως εκ τούτου, τα BCAA αποδείχθηκε ότι προκαλούν τραυματισμό του μυοκαρδίου από υπερβολική παραγωγή ROS.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Σε αθλητές φαίνεται λογική η συμπληρωματική χορήγησή των BCAA, καθώς συμβάλουν στην ενίσχυση της απόδοσης. Το ίδιο όμως δεν ισχύει και για τους μη αθλούμενους. Η συμπληρωματική χορήγηση BCAA φαίνεται λογική σε διαταραχές που παρουσιάζουν μειωμένα επίπεδα BCAA, όπως είναι η κίρρωση του ήπατος, οι διαταραχές του κύκλου της ουρίας και η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Ακόμη και σε άτομα με βαριά υποθρεψία τα συμπληρώματα BCAA έχουν θετική επιρροή. Δεν προτείνεται η χρήση τους σε άτομα, τα οποία καταναλώνουν επαρκή ποσότητα πρωτεϊνών με την καθημερινή τους διατροφή, που τους εξασφαλίζει επαρκή πρόσληψη αμινοξέων διακλαδισμένης αλυσίδας. Ένας ακόμη λόγος είναι τα αυξημένα επίπεδα αμμωνίας στο αίμα που έχουν βρεθεί μετά τη χορήγησή τους. Στη νόσο οσμής σφενδάμου των ούρων δεν συστήνεται η συμπληρωματική χορήγηση BCAA. Τέλος, ακόμη και σε αυστηρά χορτοφάγους οι οποίοι ακολουθούν ένα σωστό πρόγραμμα διατροφής, δεν συστήνεται η λήψη  συμπληρωμάτων BCAA. Εντούτοις, απαιτούνται πρόσθετες μελέτες και πιο στοχευμένες για να εκτιμηθεί η αληθινή αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων BCAA, ειδικότερα στην απόδοση των μυών και στην κόπωση.

Πηγές

Bifari, F., & Nisoli, E. (2017). Branched‐chain amino acids differently modulate catabolic and anabolic states in mammals: a pharmacological point of view. British journal of pharmacology, 174(11), 1366-1377

Fedewa, M. V., Spencer, S. O., Williams, T. D., Becker, Z. E., & Fuqua, C. A. (2019). Effect of branched-chain amino acid supplementation on muscle soreness following exercise: A meta-analysis. International Journal for Vitamin and Nutrition Research

Gannon, N. P., Schnuck, J. K., & Vaughan, R. A. (2018). BCAA metabolism and insulin sensitivity–Dysregulated by metabolic status? Molecular nutrition & food research, 62(6), 1700756.

Holeček, M. (2018). Branched-chain amino acids in health and disease: metabolism, alterations in blood plasma, and as supplements. Nutrition & metabolism, 15(1), 1-12

Hormoznejad, R., Javid, A. Z., & Mansoori, A. (2019). Effect of BCAA supplementation on central fatigue, energy metabolism substrate and muscle damage to the exercise: a systematic review with meta-analysis. Sport Sciences for Health, 15(2), 265-279.)

Jain, V., & Goel, G. (2020). Acute myocardial infarction in young newbie bodybuilder using multiple steroid and protein supplements. Journal of cardiology cases, 21(4), 134-136

Jiang, Y. J., Sun, S. J., Cao, W. X., Lan, X. T., Ni, M., Fu, H., … & Shen, F. M. (2021). Excessive ROS production and enhanced autophagy contribute to myocardial injury induced by branched-chain amino acids: Roles for the AMPK-ULK1 signaling pathway and α7nAChR. Biochimica et Biophysica Acta (BBA)-Molecular Basis of Disease, 1867(1), 165980

Katagiri, R., Goto, A., Nakagawa, T., Nishiumi, S., Kobayashi, T., Hidaka, A., … & Tsugane, S. (2018). Increased levels of branched-chain amino acid associated with increased risk of pancreatic cancer in a prospective case–control study of a large cohort. Gastroenterology, 155(5), 1474-1482

Mayers, J. R., Wu, C., Clish, C. B., Kraft, P., Torrence, M. E., Fiske, B. P., … & Wolpin, B. M. (2014). Elevation of circulating branched-chain amino acids is an early event in human pancreatic adenocarcinoma development. Nature medicine, 20(10), 1193-1198

Neinast, M., Murashige, D., & Arany, Z. (2019). Branched chain amino acids. Annual review of physiology, 81, 139-164

Nie, C., He, T., Zhang, W., Zhang, G., & Ma, X. (2018). Branched chain amino acids: beyond nutrition metabolism. International journal of molecular sciences, 19(4), 954.

Nojiri, S., Fujiwara, K., Shinkai, N., Iio, E., & Joh, T. (2017). Effects of branched-chain amino acid supplementation after radiofrequency ablation for hepatocellular carcinoma: a randomized trial. Nutrition, 33, 20-27

Park, J. G., Tak, W. Y., Park, S. Y., Kweon, Y. O., Chung, W. J., Jang, B. K., … & Lee, W. K. (2020). Effects of Branched-Chain Amino Acid (BCAA) supplementation on the progression of advanced liver disease: A Korean nationwide, multicenter, prospective, observational, cohort study. Nutrients, 12(5), 1429

Ruiz-Canela, M., Toledo, E., Clish, C. B., Hruby, A., Liang, L., Salas-Salvado, J., … & Hu, F. B. (2016). Plasma branched-chain amino acids and incident cardiovascular disease in the PREDIMED trial. Clinical chemistry, 62(4), 582-592

Tobias, D. K., Lawler, P. R., Harada, P. H., Demler, O. V., Ridker, P. M., Manson, J. E., … & Mora, S. (2018). Circulating branched-chain amino acids and incident cardiovascular disease in a prospective cohort of US women. Circulation: Genomic and Precision Medicine, 11(4), e002157.

Uddin, G. M., Zhang, L., Shah, S., Fukushima, A., Wagg, C. S., Gopal, K., … & Lopaschuk, G. D. (2019). Impaired branched chain amino acid oxidation contributes to cardiac insulin resistance in heart failure. Cardiovascular diabetology, 18(1), 1-12

Zhang, S., Zeng, X., Ren, M., Mao, X., & Qiao, S. (2017). Novel metabolic and physiological functions of branched chain amino acids: a review. Journal of animal science and biotechnology, 8(1), 1-12

Ηλίας Μποτσιφάρας, MSc Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

The post BCAA ή αλλιώς διακλαδισμένα αμινοξέα appeared first on Nous Nutrition and Health.

Η παχυσαρκία (obesity) δεν αποτελεί απλώς ένα πρόβλημα διαχείρισης του σωματικού βάρους με αισθητικό αντίκτυπο ή αποκλειστική ευθύνη του παχύσαρκου ατόμου, αλλά είναι μια πολυπαραγοντική νόσος που ενέχει αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία (health risks). Ορίζεται από την τιμή Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ: κιλά/μέτρα²) > 30, που δείχνει ένα αρκετά αυξημένο βάρος σε σχέση με το ύψος του ατόμου, σε συνδυασμό με υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα, ιδίως στην κοιλιακή χώρα (ενδοκοιλιακό ή σπλαχνικό λίπος, visceral fat).

Η παχυσαρκία επιδρά σημαντικά στην εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του και την αυτοεκτίμηση του, στις κοινωνικές και διαπροσωπικές του σχέσεις συνδεόμενη με αρνητικό κοινωνικό αντίκτυπο (“κοινωνικό στίγμα”) που γίνεται αισθητό από τα σχολικά χρόνια, συνεπώς επιδρά και στην ψυχική υγεία (mental health). Παράλληλα η παχυσαρκία συνδέεται με καρδιακές και μεταβολικές διαταραχές που μπορεί να εξελιχθούν σε χρόνια νοσήματα, όπως ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, οι υπερλιπιδαιμίες, νοσήματα της καρδιάς και των αγγείων, κάποιες μορφές καρκίνου όπως ο καρκίνος του μαστού και του εντέρου, υπνική / αποφρακτική άπνοια, μυοσκελετικές παθήσεις, οστεοαρθρίτιδα και χολολιθιάσεις, επιφέροντας συνολικά τεράστιο οικονομικό κόστος για το σύστημα υγείας.

Αιτίες παχυσαρκίας και επιπολασμός στην Ελλάδα

Η αιτία εμφάνισης της παχυσαρκίας έγκειται στο θετικό ενεργειακό ισοζύγιο (positive energy balance), δηλαδή τη συστηματική πρόσληψη περισσότερων θερμίδων από τις καύσεις του οργανισμού, ωστόσο τούτο το ισοζύγιο επηρεάζεται από ποικίλους περιβαλλοντικούς αλλά και γενετικούς παραγόντες που δε βρίσκονται πάντα κάτω από τον έλεγχο του ατόμου αλλά δύνανται να επηρεάσουν ενεργά τις καθημερινές του επιλογές διατροφής και τρόπου ζωής, που είναι και αυτές που διαμορφώνουν προς τα πού γέρνει εν τέλει το ενεργειακό ισοζύγιο (energy balance).

Αναμφισβήτητα ζούμε σε ένα παχυσαρκογόνο περιβάλλον που κατακλύζεται από:

• έτοιμες, γρήγορες και τυποποιημένες διατροφικές επιλογές που διατίθενται ευρέως, οι οποίες είναι πλούσιες σε θερμίδες αλλά με χαμηλή θρεπτική αξία.
• κοινωνικές επιρροές του σχολικού και φιλικού περιβάλλοντος, αλλά και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που παρέχουν ελεύθερη πρόσβαση σε ανθυγιεινά σωματικά πρότυπα και σε διατροφικές συστάσεις από μη ειδικούς.
• τεχνολογικά trends που συνάδουν με την αδράνεια και τον καθιστικό τρόπο ζωής.

Ενδεικτικά, οι μελέτες διαΝΕΟσις και ΕΥΖΗΝ Ελλήνων επιστημόνων καταλήγουν στα ακόλουθα ανησυχητικά συμπεράσματα για τις διαστάσεις που έχει λάβει η παιδική παχυσαρκία στη χώρα μας:

• Το 63% των ατόμων ηλικίας άνω των 18 ετών στην Ελλάδα είναι υπέρβαρα (overweight, ΔΜΣ: 25-29,9) ή παχύσαρκα (obese, ΔΜΣ >30).
• 1 στους 4 Έλληνες ή Ελληνίδες έχουν παχυσαρκία, ενώ 1 στα 3 Ελληνόπουλα είναι υπέρβαρο.
• Στα ¾ των ελληνικών οικογενειών, τουλάχιστον ένας από τους δύο γονείς είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος, και αμφότεροι γονείς στο ¼ των οικογενειών.
• Στην Ελλάδα εμφανίζονται τα μεγαλύτερα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας στην Ευρώπη, πολύ περισσότερο στις επαρχιακές και αγροτικές περιοχές. Επίσης, στις νησιωτικές περιοχές εντοπίζεται αυξημένο ποσοστό κακής φυσικής κατάστασης και υπερβάλλοντος βάρους ή παχυσαρκίας, σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ελλάδα.
• Στις πολύ μικρές ηλικίες τα κορίτσια είναι συχνότερα υπέρβαρα ή παχύσαρκα σε σύγκριση με τα αγόρια, ποσοστά που εξισώνονται έως την εφηβεία.
• Η παιδική παχυσαρκία (childhood obesity) αναμένεται να αυξηθεί κατά 60% την προσεχή δεκαετία.
• Η παχυσαρκία στο 70% των εφήβων εξακολουθεί να υφίσταται και μετά την ηλικία των 30 ετών.

Επίσης:

• Το 88% των γονέων υπέρβαρων παιδιών προσχολικής ηλικίας και το 55,8% των γονέων παχύσαρκων παιδιών, θεωρούν ότι το παιδί τους έχει φυσιολογικό σωματικό βάρος.
• Ένα πάρα πολύ μικρό ποσοστό (8%) των Ελλήνων πολιτών γνωρίζει τις διατροφικές συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
• 1 στους 4 ενήλικες καταναλώνει επαρκή ποσότητα φρούτων και λαχανικών βάσει συστάσεων.
• Οι Έλληνες περνούν περισσότερες από 3 ώρες της καθημερινότητας τους μπροστά σε οθόνες εκτός των ωρών εργασίας τους (νούμερο-πρωτιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση).
• Το συντριπτικό 68% των Ελλήνων δε γυμνάζεται (ποσοστό-πρωτιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση), ενώ μόνο το 35% γνωρίζει τις συστάσεις του ΠΟΥ για καθημερινή φυσική δραστηριότητα.

Πρόληψη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Ο κατάλληλος περιορισμός της ενεργειακής πρόσληψης υπό την καθοδήγηση διατροφολόγου, με ισορροπημένα πιάτα που έχουν ποιοτικές θερμίδες και αυξημένη θρεπτική αξία, σε συνδυασμό με την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, είναι η συνιστώμενη προσέγγιση για τον έλεγχο και την αποτελεσματική ρύθμιση του σωματικού βάρους. Ειδικότερα στην παιδική και εφηβική ηλικία, η παχυσαρκία ή το υπερβάλλον βάρος μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη συνεργασία γονιού, παιδιάτρου και διατροφολόγου, με διαφορετική προσέγγιση από ότι σε έναν ενήλικα, βάσει των καμπυλών ανάπτυξης, με γνώμονα την καλή κατάσταση θρέψης (nutritional status), την υγεία, τη διαμόρφωση ορθών διατροφικών συνηθειών και μιας υγιούς σχέσης με την τροφή και τη σίτιση.

Πρακτικές λύσεις διατροφής και άσκησης για παιδιά, εφήβους και ενήλικες

• Ξεκινήστε την ημέρα με ένα θρεπτικό πρωινό που να περιλαμβάνει τροφές όπως γάλα, γιαούρτι, αυγό, δημητριακά ολικής αλέσεως, φρούτα, κεφίρ, ταχίνι ή φυστικοβούτυρο.
• Επιλέξτε ένα ισορροπημένο σχολικό ή εργασιακό γεύμα από το σπίτι, όπου οι υδατάνθρακες να συνοδεύονται από μια πηγή πρωτεϊνης και ελαιόλαδο ως βασική πηγή λίπους.
• Σερβίρετε κατάλληλη μερίδα φαγητού, τις σωστές ώρες.
• Στοχεύστε σε ισορροπημένα γεύματα και σνακ ανά 3-4 ώρες.
• Επιλέξτε ψάρια και θαλασσινά 1-2 φορές την εβδομάδα, ομοίως και κοτόπουλο, οριοθετήστε το κόκκινο κρέας έως 1 φορά την εβδομάδα, και εντρυφήστε σε πιάτα με όσπρια και λαχανικά, περιλαμβάνοντας γαλακτοκομικά και φρούτα στην καθημερινή σας διατροφή.
• Ετοιμάστε τη λίστα για τα ψώνια και επισκεφθείτε το σουπερμάρκετ μαζί με το παιδί όντας χορτάτοι, μαγειρέψτε και γευματείστε οικογενειακά γύρω από το τραπέζι.
• Αθληθείτε μαζί με το παιδί, αφιερώστε χρόνο στις δραστηριότητές του, περπατήστε, κολυμπήστε, οργανώστε εκδρομές ή σύντομες εξόδους στη φύση ή σε χώρους αναψυχής και άθλησης.
• Ενυδατωθείτε επαρκώς μέσα στην ημέρα, πολύ περισσότερο σε συνθήκες εφίδρωσης.
• Θέστε ρεαλιστικούς στόχους απώλειας βάρους, υπό την καθοδήγηση διατροφολόγου.

Πηγές:

• Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Βρέφη, Παιδιά και Εφήβους
• Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας
• Μελέτη διαΝΕΟσις – Η παχυσαρκία και οι συνέπειές της
• Arnaoutis et al. (2021) Students living in the islands are heavier and have lower fitness levels compared to their mainland counterparts; results from the national action for children’s health (ΕΥΖΗΝ) program. Behav Med, 47 (3): 236-245.
• Harvard Health Publishing – Why people become overweight.
• Harvard School of Public Health – Obesity Prevention Source: Health risks.
• Liberali et al. (2020) Dietary patterns and childhood obesity risk: A systematic review. Child Obes, 16 (2): 70-85.
• Mayo Clinic – Obesity
• National Heart, Lung and Blood Institute – Balance food and activity
• O Hill et al. (2013) The importance of energy balance. Eur Endocrinol, 9 (2): 111-115.
• Romieu et al. (2017) Energy balance and obesity: what are the main drivers? Cancer Causes Control, 28 (3): 247-258.
• WHO Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health
• World Obesity Day

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος

The post Παχυσαρκία σε παιδιά και ενήλικες appeared first on Nous Nutrition and Health.

Τη Δευτέρα 18 Δεκεμβρίου 2023 πραγματοποιήθηκε στην Αγορά Μοδιάνο στη Θεσσαλονίκη η παρουσίαση του βιβλίου «Από στόμα σε στόμα». Ένα βιβλίο γραμμένο με πολλή αγάπη από τη γνωστή σε όλους σεφ Αργυρώ Μπαρμπαρίγου και τον διαιτολόγο-διατροφολόγο δρ. Αναστάσιο Παπαλαζάρου από τις εκδόσεις Σταμούλη. Η δρ.Αιμιλία Βασιλοπούλου, Κλινική Διαιτολόγος-Ψυχολόγος και επιστημονική συνεργάτης της πανεπιστημιακής παιδιατρικής κλινικής στο Μιλάνο, πραγματοποίησε ομιλία σχετικά με την αξία της ελληνικής διατροφής  και τη συμβολή της σε αυτό το βιβλίο.

Υπεύθυνη συντονισμού της εκδήλωσης ήταν η δημοσιογράφος, συγγραφέας και life coach, κ.Βίκυ Χατζηβασιλείου. Στην εκδήλωση ήταν παρούσα απευθύνοντας και χαιρετισμό η κ.Βούλα Πατουλίδου, η Αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης.

Στην εκδήλωση συζητήθηκε η ιδέα που οδήγησε στη συγγραφή αυτού του βιβλίου, το οποίο είχε ως βάση τη μεγάλη αξία των παραδοσιακών συνταγών του τόπου μας και την ανάδειξη της υψηλής διατροφικής αξίας των τοπικών προϊόντων.

The post Παρουσίαση του βιβλίου “Από στόμα σε στόμα” στη Αγορά Μοδιάνο, Θεσσαλονίκη appeared first on Nous Nutrition and Health.

Σήμερα πραγματοποιήθηκε μία μίνι διατροφική εκπαίδευση στα παιδιά του 2ου Δημοτικού Σχολείου Μουρικίου, από τον Διαιτολόγο της ομάδας Nous Diet Μποτσιφάρα Ηλία (MSc).

Στόχος ήταν να μάθουν τα παιδιά πως να φτιάχνουν ένα απλό και θρεπτικό πρωινό από το σπίτι, που θα αποτελείται από υδατάνθρακες + πρωτεΐνες + κάτι φρέσκο (λαχανικά ή φρούτα).

Επίσης, διδάχτηκαν από τι θα πρέπει να αποτελείται ένα μεσημεριανό γεύμα. Εξηγήθηκε  τι είναι το οικολογικό αποτύπωμα και πως ο καθένας από εμάς μπορεί να κάνει κάποιες μικρές ενέργειες προκειμένου να βοηθήσει τον πλανήτη μας να επιβιώσει. Επιπλέον, παρουσιάστηκαν και αναλύθηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποίησε το 2ο Δημοτικό Σχολείο Μουρικίου, σχετικά με τις επιλογές των παιδιών για πρωινό και την διαχείριση των απορριμμάτων αυτών.

Τέλος, έχοντας το κάθε παιδί το δικό του τάπερ, έφτιαξε και κατανάλωσε ένα υγιεινό πρωινό με ψωμάκι ολικής άλεσης ή φρυγανιά, τυρί, μήλο, καρότο ή αγγούρι.

Κάτι που είναι τόσο απλό να το φτιάξει κάποιος, πολύ θρεπτικό και παράλληλα απολαυστικό.

The post Παρουσίαση 2ο Δημοτικό Σχολείο appeared first on Nous Nutrition and Health.

The post Το βάρος των γιορτινών τραπεζιών appeared first on Nous Nutrition and Health.

17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Διατροφής & Διαιτολογίας. Προκλήσεις σίτισης βρεφών και νηπίων: Αλλεργίες και μεταβολικά νοσήματα. Αλλεργίες και εισαγωγή στερεών. 8-10 Δεκεμβρίου 2023. Μέγαρο Μουσικής, Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο Αθηνών

The post 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Διατροφής & Διαιτολογίας, 8-10 Δεκεμβρίου 2023 appeared first on Nous Nutrition and Health.

Emilia Vassilopoulou. 12th Cyprus Dietetic & Nutrition Association Conference and Expo. 01-03 December 2023. Hilton Nicosia, Cyprus

The post 12th Cyprus Dietetic & Nutrition Association Conference and Expo. 01-03 December 2023 appeared first on Nous Nutrition and Health.

14ο Πανελλήνιο Παιδοαλλεργιολογικό Συνέδριο. Κλινικό Φροντιστήριο «ΑΝΟΣΟΡΡΥΘΜΙΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΌ ΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ». Διατροφική κατάσταση παιδιών με τροφική αλλεργία: Από τις διατροφικές ελλείψεις στις διατροφικές διαταραχές. 01-03 Δεκεμβρίου 2023. Ξενοδοχείο Royal Olympic, Αθήνα.

 

 

The post 14ο Πανελλήνιο Παιδοαλλεργιολογικό Συνέδριο, 1-3 Δεκεμβρίου 2023 appeared first on Nous Nutrition and Health.